سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

568

تاريخ ايران ( فارسى )

فارسى فصيح و بليغى نوشته ميشد و در مردم تأثير فوق العاده داشت و ملكم خان كه به وطن پرستى علاقه‌اى چندان نداشت بدين وسيله بيش از هرنويسندهء قبلى در برانگيختن مردم ايران موفق گرديد . عين الدوله در سال 1903 مظفر الدين شاه براى بار دوم على اصغر خان اتابك اعظم را عزل نموده و يك مجمع پنج نفرى از وزراء براى ادارهء امور كشور و دولت تشكيل داد . ولى طولى نكشيد كه عين الدوله داماد خود را بمقام وزارت داخله منصوب و زمام كليهء امور را در دست او داد . عين الدوله يك سال بعد به لقب صدراعظم ملقب گرديد و تا ماه اوت سال 1906 به اين مقام باقى بود . نهضت مشروطه‌طلبان ايران در اين دوره پيشرفتهاى زيادى نمود و اغلب ايرانيان معتقدند كه علت اين پيشرفت‌ها بيشتر همانا عكس العمل خود سرى و رويهء مستبدانهء عين الدوله است . عين الدوله در جوانى در دار الفنون تهران تحصيل ميكرد . ولى او هرگز از معلمين خود فرمانبردارى نمىكرد . بالاخره استادان او عريضه‌اى به شاه نوشته و اظهار داشتند كه اين جوان را با هرگونه تنبيه از شلاق و گرسنگى مجازات نموده‌اند ولى هيچيك در او مؤثر نيفتاده است . در خاتمه تقاضا نموده بودند كه او را از مدرسه خارج نمايند . شاه موافقت كرد و شاهزادهء جوان را نزد مظفر الدين به تبريز فرستاد . عين الدوله در نزد مظفر الدين بزرگ شده و به رياست اصطبل منصوب گرديد و بعدها مظفر الدين دختر خود را نيز به او داد . من عين الدوله را يك بار در حدود 24 سال پيش وقتىكه او رئيس اصطبل وليعهد بود و بار ديگر وقتىكه از مقام خود سقوط نموده بود ملاقات نمودم . به نظر من عين الدوله پيرمردى محافظه‌كار كه جدا با هرگونه روشن‌فكرى مخالف بود جلوه نموده ولى ايرانيان او را شخص مقتدر و مجربى مىشناختند . به نظر نگارنده مسائل خارجى نيز خارج از قوهء فهم و ادراك او بود . سفر مظفر الدين شاه به انگلستان در 1902 ميلادى مظفر الدين شاه پس از اجراى دومين قرضهء خود براى بار دوم باروپا سفر كرد و اين بار سفرى نيز به انگلستان نمود . « 1 »

--> ( 1 ) - در هنگام اولين مسافرت مظفر الدين شاه به اروپا دربار انگلستان عزادار بود . در نتيجه شاه ايران دعوت نشد . ( مؤلف )